Merkezi Kubbeli Mimar Sinan Camilerinde Mekân Ve Işık İlişkisinin Işık Ölçümü Ve Simülasyon Analizi İle Değerlendirilmesi

Abstract

Mimar Sinan, eserlerinde geçmişten gelen mimari anlayışları sürdürmenin yanı sıra, kendi döneminin mimari formlarını yeniden yorumlayarak şekillendirmiş ve sonraki dönemlerde inşa edilen pek çok yapının esin kaynağı olmuştur. Mimar Sinan'ın özellikle cami tasarımında getirdiği birçok yenilik, günümüzde modern teknolojiler kullanılarak hala anlaşılmaya ve analiz edilmeye çalışılmaktadır. Mimar Sinan, Orta Asya'dan Anadolu'ya kadar uzanan Türk mimarisinde ışığın hem fiziksel hem de anlamsal değerini cami mimarisinde yeniden yorumlayarak etkileyici örnekler ortaya koymuştur. Mimar Sinan camilerinde ışığın mekân ile ilişkisini ele alan araştırmalar incelendiğinde, genellikle öznel değerlendirmelere odaklanıldığı ve nesnel çalışmalara sınırlı ölçüde yer verildiği gözlemlenmektedir. Bu çerçevede çalışmada, Mimar Sinan camilerinde mekân-ışık ilişkisinin analitik olarak belirlenmesine odaklanılmıştır.  Araştırma kapsamında, nesnel bir değerlendirme için benzer plan ve örtü şemasına sahip birbirine yakın konumlardaki yapılarla çalışma sınırlandırılmış ve dolayısıyla Mimar Sinan’ın en önemli eserlerini sergilediği merkezi kubbeli plan şemasına sahip İstanbul’daki on dört cami ile zirve eseri olarak kabul edilen Edirne'deki Selimiye Camii incelenmiştir. Çalışmada, ele alınan on beş yapının iç mekâna giren gün ışığının mekândaki dağılımının ve bu dağılımı etkileyen parametrelerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada yerinde ışık ölçümü ve simülasyon analizi olmak üzere iki farklı yöntem kullanılmıştır. Öncelikle yapıların dijital modelleri oluşturulmuş daha sonra bu modeller, doğal ışık simülasyon programı olan Velux Daylight Visualiser’e aktarılarak elde edilen lüks değerleri yerinde ışık ölçümünden sağlanan değerler ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen tüm sayısal veriler, karşılaştırmalı analiz tablolarına aktarılmış ve bu tablolar kullanılarak Mimar Sinan camilerinde mekân-ışık analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda Mimar Sinan camilerinde ışığın mekân ile ilişkisi hakkındaki öznel değerlendirmelerin bir kısmının analitik sonuçlarla karşılık bulduğu, bir kısmının ise karşılık bulmadığı görülmüştür. Ayrıca, Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (CIE) tarafından dini yapılar için önerilen lüks değerlerine göre, bu camilerde genel olarak doğal aydınlatmanın yeterli olduğu anlaşılmaktadır. Araştırmanın bulgularına göre Mimar Sinan'ın cami mimarisinde ışığın sayısal çokluğundan ziyade, daha homojen bir ışığa sahip mekânlar oluşturmayı amaçladığı, özellikle zirve eseri olarak nitelendirilen Selimiye Camii'nde, en dengeli, düzgün, eşit ve homojen bir mekân-ışık ilişkisini sağlama hedefinde olduğu düşünülmektedir.