Urbanity in the Open Spaces in Developing Nodes along Main Arteries: Söğütözü Node on Dumlupınar Road in Ankara

Ela ALANYALI ARAL, Fulay UYSAL BİLGE, Güler Ufuk DOĞU DEMİRBAŞ

Abstract


ANA ARTERLER ÜZERİNDE GELİŞEN ODAKLARIN AÇIK MEKÂNLARINDA KENTSELLİK: DUMLUPINAR YOLU ÜZERİNDE SÖĞÜTÖZÜ BÖLGESİ

Kentlerde ana ulaşım arterlerinin kentsel yayılıma ve yeni kamusal mekânların oluşumuna etkileri günümüzde önemli bir tartışma konusudur. Kentsel yollar düşünüldüğünde ana arterler hızlı yapılaşma ile birlikte önemli miktarda kentsel açık mekânın da oluşumunu tetiklemektedir. Araç yolları, yakın çevre ile uzak alanlardan farklı hızlarda dolaşımın bir aradalığını sağlayarak kentsellik ve merkez özelliklerini ortaya çıkaran ana unsurlar olarak daha önce tartışılmış (Jacobs, 1969; Nijenhuis, 1994 ve Read, 2006), kent içi otoyollarda yol boyu yan-mekânlar, otoyolların yanında / altında / üstünde / arasında kalan tüm mekânlar olarak tanımlanmış (Reference removed) ve Ankara Eskişehir Yolu örneğinde kent merkezine en yakın kısımda yayaların yan-mekânları algıları araştırılmıştır (Reference removed). Bu çalışmada ise, bu kez yeni gelişen bir kentsel düğüm noktası olarak Söğütözü bölgesinde, hem otoyol boyu yan-mekânlar hem de gelişen alanda oluşan açık alan stoğu kapsamında kentsellik tartışılmaktadır.

Dumlupınar Yolu üzerinde toplu taşım duraklarının yoğunlaştığı yürünebilir bir mesafede yollar, yeşil alanlar ve yeni gelişen mahalle dokusuyla sınırlanan bir kentsel gelişim odağı olarak Söğütözü bölgesi, yoğun bir geçiş ve aktarma merkezidir. Doğusundaki kent merkezini batıdaki yeni gelişim alanlarına bağlayan önemli bir aksın başlangıç kısmı olan bu bölge, Dumlupınar Yolu ve Mevlânâ Yolu’nun etkisi ile hem hızla yapılaşmakta, hem de birbirine dik iki yönde bölünmekte ve hızlı araç trafiğinin etkilerine maruz kalmaktadır. Alanın çelişkili karakteri, merkeze bu derece yakın olduğu halde bütünlük ve süreklilik sağlayamamak yanında uygun olmayan koşullara rağmen gözlemlenen sürekli yaya yoğunluğuyla ortaya çıkmaktadır.

Büyük ölçekli ve çok kullanımlı yapılarla hızla gelişmeye devam eden, barındırdığı aktiviteler ve erişilebilirliği nedeniyle yüksek kentsellik özelliğine sahip olan bu bölgede kentsel açık alanlar özel mülkiyette pek çok kamusal / yarı-kamusal kullanımı ve ara-mekânları barındırmaktadır. Araç dolaşımı ağırlıklı ve çoğunlukla yaya kullanımına göre tasarlanmamış bu mekânlar, kentsellik ve kamusal mekân özelliklerini ortaya koymak üzere güncel yaklaşımlar kapsamında değerlendirilmiş, kent mekânında öncelikli kullanıcı olması gereken yayaların deneyim ve algıları üzerinden incelenmiştir. Alanda yaya erişiminin koşullu ve kesintili olması yanında fiziksel, psikolojik ve fizyolojik konforun sağlanamaması alanın yaya deneyimini olumsuz etkilemekte; bununla birlikte çok ve çeşitli aktiviteler alana canlılık katmakta, yapıların kamusal / yarı-kamusal kullanım alanlarına giriş ve geçişlerde oluşan pek çok karşılaşma mekânı (‘Dördüncü Yer’) gözlemlenmektedir. Zaman içinde yolun ve araçların alanda artan etkilerine karşın yayaların yan-mekânları algısı ise 2005-2007 yıllarında yapılan anket sonuçlarıyla karşılaştırıldığında gürültü gibi trafikle ilgili algılarının biraz artmasına karşın hava kirliliği ve trafik güvenliği sorunları algısının azaldığı, buna karşılık kamusal ve dinamik / canlı mekân algılarının belirgin bir şekilde arttığı ve gürültülü / yorucu mekân algısından sonra en yaygın algıyı oluşturduğu görülmektedir.

Sonuçlar, çok kullanımlı büyük ölçekli parçacıl yapılaşmaların baskın olduğu Söğütözü bölgesinin açık alanlarının bütüncül bir kentsel tasarım yaklaşımıyla ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Hızla gelişerek kentsel odak olma özellikleri artan bu bölgede yaya kullanımı nedeniyle oluşan kentselliğin zamansal ve mekânsal sürekliliklerle desteklenebileceğini; yaya alanlarının trafiğin olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik düzenlemeler, özenle tasarlanmış iç-dış mekân ilişkileri ve konforun sağlandığı rotalar yanında farklı ölçeklerde kullanım ve işletmeler kapsamında çeşitli ve zamana yayılan aktivitelerle zenginleştirilmesi gerektiği görülmektedir.

Full Text:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.4305/metu.jfa.2022.1.8

Refbacks

  • There are currently no refbacks.