TASARIM EĞİTİMİNDE DUYUSAL FARKINDALIK VE YARATICILIK İLİŞKİSİ ÜZERİNE

Dilara ONUR, Tülay ZORLU

Abstract


Yaratıcılık kavramının tasarım eğitimi alanında çok önemli bir yeri olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Bu bağlamda tasarım eğitiminin merkezi olan tasarım stüdyolarında da, yaratıcı düşüncenin ortaya çıkarılması ve geliştirilmesine yönelik farklı yaklaşım ve metotlar denenmektedir. Tasarım eğitiminde yaratıcı düşüncenin gelişiminde etkin olan yöntemlerin bir kısmı duyusal farkındalık kazandırmayı hedefleyen stratejilerle ilerlemektedir. Ana hedefi yaratıcılığın gelişimi olan bu yeni arayışlar, bilişsel ve duyuşsal stratejilerden oluşan bir eksene tutunup, eleştirel ve ilişkisel düşünerek akıl yürütmeyi kendilerine merkez almışlardır. Farklı düşünme stratejilerini yeni görme metaforu ile ifade eden bu tasarım eğitimi anlayışında, yaratıcı düşüncenin geliştirilebilmesi için duyumsal süreci destekleyen yöntemlerden yararlanılmaktadır. Duyumsama sürecinin ve bu sürecin yaratıcılık olgusuna olan katkılarının farkındalığı ile tasarımcı adayları farklı, özgün bakış açılarına sahip olarak duyularını ve dolayısıyla çevresini çok daha iyi özümseyen bireyler haline dönüşecektir.

 

Bu makale tasarım eğitiminde gözün giderek artan egemenliğine karşı durarak görmenin diğer duyularla bütünleşmesine imkan sağlayacak olan çok duyulu farkındalık atölyelerinin yarattığı duyuşsal farkındalığın yaratıcılık üzerine etkisini tartışmaktadır. Bu atölyeler tasarlama eğitiminin görme duyusuna diğer duyuların da dahil edilerek öğretilmesi gerekliliği düşüncesinden hareketle, duyuların içselleştirilebilmesi ve duyumsal algılama sürecinin diğer duyularla bütünleşik bir yapıda olduğuna ilişkin farkındalığın geliştirilebilmesine yönelik olarak kurgulanmıştır. Duyusal farkındalıkların geliştirilmesinin amaçlandığı bu yeni eğitim önerisi sayesinde öğrenciler tasarım sürecinde kendi duyularına olan bakış açılarını sorgulama imkânı bulacaklardır.

 

Makalede tasarım eğitimini gözün egemenliğindeki yapısından soyutlayacak çok duyulu farkındalık eğitimlerinin kazanımı olan duyusal farkındalıkların, öğrencilerin yaratıcı düşüncelerine ve tasarımlarına nasıl yansıdığı irdelenmektedir.  

 

Tasarım eğitiminin göz merkezci yapısının yarattığı eksiklikleri gidermek ve kazanılan duyusal farkındalıkların yaratıcı düşünceye ve yaratıcılık olgusuna katkılarının saptandığı bu çalışma Karadeniz Teknik Üniversitesi İç Mimarlık Bölümü 2014-2015 eğitim öğretim yılında eğitim gören 60 kişiden oluşan 1.sınıf öğrencileriyle gerçekleştirilmiştir. Eğitime başlanılan ilk hafta içerisinde tüm öğrencilerin yaratıcılık düzeylerinin belirlenmesi amacıyla öğrencilere Torrance Yaratıcı Düşünce Testi (A formu) testi uygulanmıştır. Ardından henüz tasarım eğitimi almamış öğrencilerden kendilerine verilen on kavramdan (ateş, çiçek, rüzgâr, pamuk, kahve, buz, yunus, okyanus, ağaç, su) birini seçerek 3 boyutlu olarak bu kavramı görselleştirmeleri istenmiştir.  Hem kavramı seçme aşamasında, hem de kavramın 3 boyutlu görselleştirilmesi aşamasında henüz hiçbir eğitim almamış öğrencilerin hangi duyu/duyularını etkin olarak kullandıkları ve hangi duyu/duyuları ile tasarımlarına yön verdiklerinin cevapları doğrudan onların ifadeleri analiz edilerek saptanmıştır. Tasarım eğitimi devam ederken toplam 60 kişilik öğrenci grubu içinden rastlantısal olarak seçilen 30 kişilik grup Torrance Yaratıcı Düşünce Testinin sözel ve şekilsel yaratıcılık parametreleri esas alınarak kurgulanan “Çok Duyulu Farkındalık Atölyeleri” özelinde duyusal farkındalık eğitimlerine katılmıştır. Uygulanan atölyelerin ardından bu eğitiminin öğrencilerin düşünme biçimlerini, yaratıcılık düzeylerini nasıl etkilediğini belirlemek amacıyla kavramın 3 boyutlu görselleştirilmesine yönelik çalışma, öğrencilerin çalışmanın ilk adımında seçtikleri aynı kavramlar ile bir kez daha tekrarlanmıştır. Son olarak da, çok duyulu farkındalık eğitiminin öğrencilerin yaratıcılık düzeylerinde yarattığı farkı sayısal olarak tespit edebilmek adına yine tüm öğrencilere Torrance Yaratıcı Düşünce Testi (B formu) uygulanmıştır.

 

Bu makale, uygulanan çok duyulu farkındalık atölyelerinin öğrencilerin düşünme biçimlerinde ve yaratıcılık düzeylerinde yarattığı farklılıkları tespit edebilmek amacıyla kavramın 3 boyutlu görselleştirilmesine yönelik çalışmaların analizlerini içermektedir. Bu yolla öğrencilerin, duyusal özellikleri oldukça baskın kavramlara yaklaşımları ve tasarıma ilişkin bakış açıları değerlendirilerek, hem kavramlarını seçme hem de kavramlarını 3 boyutlu görselleştirme aşamasında hangi duyu/ duyularını tasarımlarına ne oranda dahil ettikleri belirlenmiştir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda, duyulara olan farkındalığı arttırmak ve duyuların tasarım eğitimi ile ilişkisine dikkat çekmek amacı ile uygulanan çok duyulu farkındalık eğitim önerisinin, öğrencilerin hem toplam yaratıcılıklarını hem de şekilsel yaratıcılıklarını arttırdığı belirlenmiştir. Duyumsal sürecin çok duyulu bir bütün olduğunun ifadesi niteliğinde oluşundan ve duyuların içselleştirilerek yaratıcı düşünceye katkı sağlayacağı düşüncesinden ötürü bu makalenin tasarım eğitimine yeni bir bakış açısı sunacağı düşünülmektedir.

 

Anahtar Sözcükler: Tasarım Eğitimi, Yaratıcılık, Duyusal Farkındalık, Çok Duyulu Algılama, Torrance Yaratıcı Düşünce Testi


Full Text:

PDF (Türkçe)


DOI: http://dx.doi.org/10.4305/metu.jfa.2018.2.1

Refbacks

  • There are currently no refbacks.