The Making Of The Commercial Center In Tire (14th – 16th Centuries)

Çağla CANER YÜKSEL

Abstract


Tire, 14. – 16. Yüzyıllar arasında, sırasıyla Aydınoğulları ve Osmanlı hâkimiyetine karşılık gelen dönemlerde Batı Anadolu’da önemli bir kentti. Batı Anadolu ticaret ve kent ağı içindeki nazik konumu kentin hızla büyüme ve gelişmesini kolaylaştırdı. Kent bölgedeki en önemli ticari merkez ve aynı zamanda en büyük yerleşim oldu. Ekonomisindeki büyüme ve gelişme nüfus artışı ve yaşam standartlarının yükselmesine yol açtı. En önemlisi kent yaşamındaki bu hareketlilik ve gelişmelere cevap verebilecek inşa faaliyetleri hız kazandı.

İşte, günümüzde de popüler olan Tire Pazarı’nın, Tire’nin tarihi ticari merkezinin temelleri bu koşullarda 14. – 16. yüzyıllarda Aydınoğulları ve devamında Osmanlılar tarafından atıldı. Bu çalışma sonucunda görüldü ki, Tire’nin ticari merkezinin inşasında ticaret en etkin faktör olmuştur. Bir taraftan, belli mallar ve bunların ticareti kentte kendilerine özgü mekânlar ve konumlar gerektirdiler. Örneğin, tabakhaneler kent dışında, dere kenarında yer alırken, hayvan pazarı çarşının dışındaydı, at pazarı kent çarşısının en dış kenarındaydı ve yiyecek ve tekstil ürünleri çarşının merkezinde satılıyordu. Diğer taraftan, ticari merkez uzun mesafe ticaret yollarının uzantısı olarak kent içinden geçen anayollar boyunca gelişti. Hem bu ana yollar hem de bu ana yollardan İzmir Yolu boyunca kuzeye doğru gelişen ticari merkezin tarihi Türk hâkimiyeti öncesine uzanmaktadır. Morfolojik özellikleri ve de tarihi belgeler ışığında kentin bu bölümünün tarih içinde bir kentsel sürekliliğe işaret ettiği söylenebilir. Bununla birlikte, ticari merkez asıl olarak Aydınoğulları hâkimiyetinde en erken tarihli ticari yapıların inşasıyla şekillenmeye başlamıştır. Ancak gelişimi ve son biçimini alması Osmanlı döneminde gerçekleşmiştir. Osmanlılar zamanında han, dükkân, pazar yerleri ve ek olarak cami ve hamamların sayısı artmış ve de gelişmiş ticari merkezlerde olduğu üzere bir bedesten inşa edilmiştir. Son olarak denilebilir ki, Tire’nin ticari merkezinin mekânsal gelişimi mimari kuruluşların niceliğinden ibaret değildir. Burada Ortaçağ Türk-İslam çarşılarına uygun önemli bir yapı tipinin gelişim de görülür. Zeminde dükkânlar ve üst katında cami işlevini birleştiren cami yapıları Osmanlı dönemi Anadolu çarşılarında sıkça rastlanan bir uygulama olsa da Tire örnekleri daha erken tarihli olmaları bakımında dikkate değerdir.


Full Text:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.4305/metu.jfa.2015.1.8

Refbacks

  • There are currently no refbacks.